close
تبلیغات در اینترنت
اهل تشیع
چهارشنبه 02 آبان 1397

اسلام آنلاین

جستجوگر پیشرفته سایت





er>

[-بزودی چیزی قرار داده میشود-]


به گزارش «شیعه نیوز»، از منطقه خاورمیانه به عنوان مهد تمدن یاد می شود، منطقه ای که تمامی ادیان اللهی از آن ظهور یافته و محل اتصال سه قاره اروپا، آسیا و آفریقا محسوب می شود. وجود ذخائر عظیم انرژی و شاهراه های حیانی در این منطقه نظیر تنگه بسفر، داردانل، کانال سوئز، تنگه هرمز، باب المندب و.... همگی بر اهمیت این منطقه افزوده تا بدان جا که زمینه رقابت گسترده ای را میان قدرت های بین المللی جهت ظهور و بسط نفوذشان در خاورمیانه فراهم نموده است.

خاورمیانه از گذشته های بسیار دور محل سکونت بسیاری از جوامع، مذاهب و فرق بوده و بر خلاف آن چه این روزها و با شکل گیری گروه های تکفیری طرح گرده اند و منطقه فوق الذکر را جزو مناطقی می نامند که در آن تنش های فرقه ای در سطح بالایی از خود قرار  دارد، سده ها شاهد زیست اقوام، ملل و مذاهب متعدد در کنار یکدیگر بوده است.

تمرکز و تاکید بر فرقه گرایی از سوی دشمنان منطقه، ما را بر آن داشت با ارائه نقشه هایی به نحوه زیست مسالمت آمیز مسلمین اعم شیعیان و اهل سنت در طول قرن های گذشته و در کنار یکدیگر بپردازیم. در خلال اشاره به موضوع فوق، به سایر مباحث اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی حاکم بر این منطقه عموما مسلمان نشین نیز اشاراتی خواهد شد.

شیعیان در کجای معادلات خاورمیانه قرار دارند؟ +نقشه


در نقشه فوق به محل سکونت هر یک از مذاهب و ادیان در خاورمیانه اشاره شده است. مناطق سبز پر رنگ محل سکونت شیعیان اعم شیعیان اثنی عشری، زیدی و اسماعیلی بوده و مناطق سبز کم رنگ متعلق به اهل سنت اعم از شافعی، حنفی و مالکی می باشد. مناطق سفید رنگ خالی از سکنه بوده و مناطق اندک بنفش واقع در قلب شبه جزیره عربستان وهابی می باشند. مناطق زرد رنگ در جنوب عمان و یمن متعلق به فرقه اباضی (خوارج) بوده و رنگ های گزینه پنج و شش به ترتیب به سکونت گاه مخلوطی از شیعه-سنی و شیعه -وهابی اختصاص دارد. در ادامه و در گزینه های هفت و هشت به شهرها و مکان های مقدس شیعه هم چون مشهد، کربلا، قم و... اشاره است. مناطق صورتی، نارنجی و قرمز نیز به ترتیب به محل سکونت مسیحیان، یهودی ها و زرتشتی ها اختصاص یافته است.

شیعیان در کجای معادلات خاورمیانه قرار دارند؟ +نقشه


نقشه دوم نیز مشابه نقشه اول بوده و فقط در تقسیم بندی ها اندکی متفاوت می باشند. بر مبنای این نقشه به ترتیب از بالا به پایین گزینه های فوق درج شده است: سنی (شافعی، مالکی، حنفی و حنبلی)، شیعه (جعفری، اسماعیلی و زیدی)، شیعه (علوی ها، یارسانی ها و...)، اباضی ها، وهابی، مسیحیان، یهودیان، زرتشتی ها، دیگر عقاید، عقاید آفریقایی و عقاید مخلوط.

شیعیان در کجای معادلات خاورمیانه قرار دارند؟ +نقشه

جدول شماره سه به گروه های قومی متعدد موجود در خاورمیانه اشاره دارد. بر این مبنای این نقشه به ترتیب عرب ها (زرد رنگ) با 44.2 درصد بیشترین جمعیت خاورمیانه را به خود اختصاص داده و پس از آن ها به ترتیب فارس ها (نارنجی رنگ) با 16.7 درصد، ترک ها (سبز رنگ) 16.5 درصد، کردها (جیگری رنگ)  9.8 درصد، دیگر قومیت ها (خاکستری رنگ) 8.8 درصد و آذری ها (آبی پر رنگ) 3.7 درصد جمعیت منطقه را به خود اختصاص داده اند. در درون نقشه به زبان ها و گویش های مختلف موجود در منطقه و در برخی کشورها به طور جزئی پرداخته شده است. برای مشاهده تصویر در ابعاد بزرگتر و مطالعه جزئیات قومی، نژادی و زبانی حاکم.

شیعیان در کجای معادلات خاورمیانه قرار دارند؟ +نقشه

 

در جدول زیر میزان مسلمانان در کشورهای مختلف جهان را مشاهده می کنید. عموم کشورهایی با اکثریت مسلمان در شمال آفریقا و غرب و جنوب آسیا واقع شده اند.

 

شیعیان در کجای معادلات خاورمیانه قرار دارند؟ +نقشه

 

در این نمودار به تفکیک کشورهای منطقه نشان داده شده است که چه تعداد از دانشجویان این کشورها را خانم ها و چه تعداد را آقایان تشکیل می دهند.

 

شیعیان در کجای معادلات خاورمیانه قرار دارند؟ +نقشه

 

میزان با سوادی در کشورهای خاورمیانه به تفکیک زنان از مردان.

شیعیان در کجای معادلات خاورمیانه قرار دارند؟ +نقشه

اساسا چهار سبک حکومت در کشورهای اسلامی وجود دارد. کشورهایی نظیر ایران، پاکستان، افغانستان و عربستان حکومت دینی است که با رنگ سبز پر رنگ در نقشه نشان داده شده اند. حکومت هایی که مذهب نقشی اساسی در آن ها دارد با رنگ سبز متفاوتی مشخص گردیده اند مانند مصر، عراق و لیبی. دسته سوم کشورهایی هستند که در این باره اعلام موضع نکرده اند که با رنگ قهوه ای مشخص شده اند. دسته ی چهارم اما صراحتا خود را دولتی سکولار نامیده اند مانند ترکیه و جمهوری های آسیای میانه.



شیعیان در کجای معادلات خاورمیانه قرار دارند؟ +نقشه

بیشترین کاربران اینترنت در منطقه را ایرانی ها تشکیل می دهند. عربستان سعودی، اسرائیل، سوریه و امارات در جایگاه های بعدی قرار دارند. البته بایستی ذکر کرد که جمعیت کثیر ایران نسبت به سایر کشورهای منطقه عملا ایران را در جایگاه اول گذارده است.

شیعیان در کجای معادلات خاورمیانه قرار دارند؟ +نقشه

جدول فوق وزن جمعیت مسلمانان را در کشورهای مختلف نشان می دهد. مسلمانان حدود یک چهارم ساکنین زمین را تشکیل می دهند.

 

شیعیان در کجای معادلات خاورمیانه قرار دارند؟ +نقشه

 

نقشه فوق کشورهای مختلف من جله اعضای خاورمیانه را بر مبنای شاخص های جهانی صلح طبقه بندی کرده است. بر مبنای این  جدول و آمار ایران در جایگاه نسبتا پایینی قرار گرفته اما نسبت به شماری از کشورهای آسیایی و آفریقایی در جایگاه برتری قرار دارد. در رابطه با شاخص های مورد توجه قرار داده شده مقامات ایرانی بارها تردیدهایی را وارد دانسته اند. به هر حال تمامیت خاورمیانه در رابطه با شاخص های امنیتی در موقعیت مناسبی قرار ندارد.

شیعیان در کجای معادلات خاورمیانه قرار دارند؟ +نقشه

 

تصویر خاورمیانه در طول شب از طریق عکس برداری از فضا.

شیعیان در کجای معادلات خاورمیانه قرار دارند؟ +نقشه

 

در نقشه فوق میدان های بزرگ نفتی و گازی موجود در خاورمیانه و هم چنین خطوط انتقال گاز و نفت مشخص گردیده اند.

 

شیعیان در کجای معادلات خاورمیانه قرار دارند؟ +نقشه

 

نمودار فوق شاخص بیکاری در میان جوانان را در خاورمیانه و سایر مناطق جهانی مقایسه کرده و آورده است که خاورمیانه بیکارترین منطقه جهان برای جوانان است.

 

شیعیان در کجای معادلات خاورمیانه قرار دارند؟ +نقشه

 

نقشه برداری بر مبنای اتصال به اینترنت و تمرکز بر سرعت بالای آن در خاورمیانه.

 

شیعیان در کجای معادلات خاورمیانه قرار دارند؟ +نقشه

گزارش فوق بر مبنای آمارهای سال 2012 سازمان ملل مشخص گردیده و در آن قیمت مواد غذایی، تغذیه و تلاش برای دسترسی به اهداف توسعه هزاره میان خاورمیانه و کشورهای در حال توسعه مقایسه ای صورت پذیرفته است.

 

شیعیان در کجای معادلات خاورمیانه قرار دارند؟ +نقشه

 

زبان عربی به ده ها گویش مجزا می شود. از طریق در این نقشه می توانید به چگونگی توزیع گویش های عربی در تمامی جهان عرب دسترسی داشته باشید.

 

شیعیان در کجای معادلات خاورمیانه قرار دارند؟ +نقشه


از رژیم اسرائیل هم چنان به عنوان بزرگترین معضل خاورمیانه یاد می شود. تصویر فوق نشان می دهد که چه کشورهایی فقط اسرائیل را به رسمیت شناخته اند (آبی پر رنگ)، چه کشورهایی هم صهیونیست ها و هم بخشی از ارتباطات بین المللی فلسطینی ها را به رسمیت شناخته (آبی کم رنگ). کشورهای خاکستری رنگ هر دو طرف معامله را به عنوان یک کشور به رسمیت شناخته اند. کشورهای سبز کم رنگ فلسطین را به رسمیت شناخته و اندک ارتباطاتی با اسرائیل نیز دارند و کشورهای مطلقا سبز رنگ موجودیت اسرائیل را به رسمیت نشناخته اند.

شیعیان در کجای معادلات خاورمیانه قرار دارند؟ +نقشه


تصویر فوق نیز میزان توسعه کشورها را بر مبنای شاخص های جهانی و رفاه موجود مورد بررسی قرار داده است. کشورهای خاورمیانه در این مقوله از وضعیت متوسطی برخوردارند.

امتیاز : نتیجه : 0 امتیاز توسط 0 نفر مجموع امتیاز : 0


 
در حال خواندن:

شیعه و سنی؛ شباهت ها و تفاوت ها

 
شیعه و سنی؛ شباهت ها و تفاوت ها

 

  • d
اندازه متن Aa Aa

در جریان رقابتها و درگیریهای سالهای اخیر در خاورمیانه، رسانه ها بطور مستمر به «شیعه» و «سنی»، بعنوان دو شاخه اصلی دین اسلام ارجاع می دهند و این دو مفهوم را در جهت روشن کردن ریشه های برخی اختلافات سیاسی موجود، به کار می گیرند.

با وجود اینکه این دو مفهوم به گوش بسیاری از غیر مسلمانان آشناست، با این حال جزییات میان این دو مذهب شیعه و سنی برای بسیاری هنوز مبهم است.

شیعه جنبشی است در اسلام که بیشتر ریشه سیاسی دارد گرچه اختلاف میان سنی و شیعه در بحث امامت ابعاد الهیاتی هم یافته است. پس از مرگ پیامبر اسلام در سال ۶۳۲ میلادی، گروهی که بعنوان شیعیان شناخته شدند خواهان انتقال قدرت سیاسی به علی، داماد و پسر عموی پیامبر و پس از او به فرزندان ذکور علی بودند.

در طول قرنها، اختلافات مذهبی میان شیعیان و سنی ها در راستای تمایزات سیاسی اولیه توسعه یافته است. شیعیان بین ۱۰ تا ۱۳ درصد جمعیت ۱.۶ میلیاردی مسلمانان جهان را تشکیل می دهند. آنها علی را جانشین حقیقی پیامبر و خلیفه الهی می دانند. شیعیان جانشینان پیامبر را «امام» خطاب می کنند که از دانشی الهی برخوردارند.

پیامبر اسلام بطور قطعی جانشینش را مشخص نکرد (ادعایی که مورد قبول شیعیان نیست. شیعیان معتقدند که محمد در جریان مراسم غدیر خم علی را وصی و جانشین خود معرفی کرده است) و جامعه قبیله ای عرب که بتازگی به اسلام گرویده بودند بعد از مرگ محمد به شدت متزلزل شده بود. پیروان محمد با عجله تلاش کردند که جانشین او را منصوب کنند. آنها با اجماع، ابوبکر یکی از نزدیکترین دوستان پیامبر و پدر همسر محمد را بعنوان نخستین «خلیفه» انتخاب کردند.

بر اساس منابع شیعی، محمد، دامادش علی را بعنوان جانشین انتخاب کرده است. اختلاف بین دو گروه بزرگ از مسلمانان از این لحظه تاریخی آغاز شد و کسانی که از علی در برابر ابوبکر دفاع می کردند، بعنوان شیعه شناخته شدند. کلمه عربی «شیعه» به معنای «پیرو» می باشد و اشاره به کسانی دارد که از جانشینی علی بعد از پیامبر حمایت می کردند و بعنوان شیعیان علی شناخته می شوند.

با وجود همه این اختلاف ها علی در دوران سه خلیفه اول مسلمانان یعنی ابوبکر، عمر و عثمان، مشاور آنها بود و بعد از کشته شدن عثمان، در سال ۶۵۶ میلادی بعنوان چهارمین خلیفه مسلمین انتخاب شد و بمدت ۵ سال قدرت را در دست داشت.

اختلاف و شکاف میان دو شاخه اصلی دین اسلام هنگامی بیشتر شد که حسین، پسر علی خلیفه اول مسلمانان، در سال ۶۸۰ میلادی در کربلا توسط نیروهای خلیفه حاکم کشته شد. پس از قتل حسین، خلفای سنی قدرت سیاسی را تصاحب کردند و با تثبیت جایگاه خود شیعیان را به حاشیه زندگی سیاسی راندند.

بر اساس یافته های پژوهشی «مرکز تحقیقات پیو» درباره مذهب و زندگی عامه، در بسیاری از کشورهای خاورمیانه، حداقل ۴۰ درصد سنی ها معتقدند که شیعیان مسلمان واقعی نیستند. در همین حال شیعیان، اهل سنت را به تعصب مذهبی متهم می کنند و معتقدند که تعصب مذهبی آنها زمینه مناسبی برای افراطگرایی اسلامی ایجاد کرده است.

تفاوتها در اعمال مذهبی

از نظر اعمال مذهبی، شعیان و سنی ها هر دو در طول شبانه روز هفده رکعت نماز می خوانند. با این حال، شیعیان معمولا نماز ظهر و عصر ومغرب و عشا را همزمان به جای می آورند. قرآن محور اصلی تعالیم شیعیان و سنی هاست و دومین منبع مهم شناخت مذهبی برای هر دو شاخه اسلام، «سنت پیامبر» است که از نظر عموم مسلمانان مسیر اصلی زندگی اسلامی را نشان می دهد و بخش مهمی از آن تحت عنوان «احادیث» توسط مسلمانان نقل می شود. با این حال شیعیان سخنان امامان شیعه را نیز تحت عنوان «روایات» حاوی ارزشی همطراز با حدیث می دانند.

از نظر ایدئولوژیک، یکی از تفاوت های مهم میان این دو مذهب را می توان این نکته دانست که شیعیان، «امام» را دارای قدرت و اختیارات روحانی و بعنوان میانجی میان خدا و مومنان در نظر می گیرند. نزد شیعیان، امام تنها جانشین سیاسی ساده پیامبر نیست بلکه او همزمان جانشین معنوی و سیاسی او بر روی زمین است. به همین دلیل، شیعیان نه تنها مانند مسلمانان سنی به حج می روند و مناسک حج برای آنها اهمیت زیادی دارد بلکه به زیارت مقبره یازده تن از ۱۲ امام شیعه (امام دوازدهم شیعیان، مهدی از نظرها غایب است و بر اساس نظر شیعیان روزی ظهور خواهد کرد تا حکومت ایده آل اسلامی را بنا کند) نیز می روند و برای آنها قبر این امامان مقدس و شایسته زیارت است.

شیعیان و سنی ها در اصول دین (توحید، نبوت و معاد) با هم مشترکند، همچنین، قرآن و سنت پیامبر، نماز (با اندکی اختلاف)، روزه و حج از اصول مشترک میان این دو شاخه اصلی از دین اسلام به شمار می رود.

با این حال شیعیان به دو اصل دیگر هم معتقدند و این دو اصل را بعنوان اصول مذهب شیعه مطرح می کنند که شامل عدل الهی و امامت می باشد. از دیگر اعتقادات شیعیان می توان به مواردی چون: خمس (مالیاتی به میزان یک پنجم مال هر فرد که به دو قسمت شامل: سهم امام و سهم سادات تقسیم می شود)، امر به معروف و نهی از منکر، تولی و تبری (دوست داشتن خوبی ها و اهل حق و دوری گزیدن از بدی ها و اهل باطل).

همچنین یکی دیگر از اصول فرعی مذهب شیعه (فروع دین) – که موضوعی بسیار
بحث انگیز میان متفکران اسلامی است، مفهوم «جهاد» می باشد. بطور کلی متفکران اسلامی جهاد را در دو معنا به کار برده اند: اول: جهاد با نفس و با دشمنان درونی یا نفسانی که با هدف نزدیکی بیشتر به خداوند صورت می گیرد و در منابع گوناگون اسلامی از «جهاد با نفس» بعنوان بزرگترین جهاد یاد کرده اند و دوم: جهاد بر ضد دشمنان بیرونی برای دفاع از اسلام می باشد که می تواند همراه با کاربرد خشونت و یا عدم کاربرد آن باشد.

هلال شیعی

مفهوم «هلال شیعی» اخیرا با توجه بیشتر رسانه ها به تنش های سیاسی در خاورمیانه، برای مخاطبان به مفهومی آشنا تبدیل شده است. گذشته از ابعاد سیاسی این مفهوم، هلال شیعی به مناطق شیعه نشین میان ایران، عراق، سوریه، لبنان و بحرین گفته می شود که به شکلی یک هلال روی نقشه قابل رویت است. ملک عبدالله، پادشاه اردن برای نخستین بار این اصطلاح را در سال ۲۰۰۴ میلادی رسانه ای کرد.

امتیاز : نتیجه : 0 امتیاز توسط 0 نفر مجموع امتیاز : 0


شیعه
Hadith Ali.svg
درگاه تشیع
عقاید
فروع نماز • روزه • خمس • زکات • حج • جهاد • امر به معروف و نهی از منکر • تولی • تبری
عقاید برجسته مهدویت: غیبت (غیبت صغری، غیبت کبرا)، انتظار، ظهور و رجعت • بدا • شفاعت و توسل • تقیه • عصمت • مرجعیت، حوزه علمیه و تقلید • ولایت فقیه • متعه • شهادت ثالثه • جانشینی محمد • نظام حقوقی
شخصیت‌ها
چهارده معصوم محمد • علی • فاطمه • حسن • حسین • سجاد • باقر • صادق • کاظم • رضا • جواد (تقی) • هادی (نقی) • حسن (عسکری) • مهدی
صحابه سلمان فارسی • مقداد بن اسود • میثم تمار • ابوذر غفاری • عمار یاسر • بلال حبشی • جعفر بن ابی‌طالب • مالک اشتر • محمد بن ابوبکر • عقیل • عثمان بن حنیف • کمیل بن زیاد • اویس قرنی • ابوایوب انصاری • جابر بن عبدالله انصاری • ابن‌عباس • ابن مسعود • ابوطالب • حمزه • یاسر • عثمان بن مظعون • عبدالله بن جعفر • خباب بن ارت • اسامة بن زید • خزیمة بن ثابت • مصعب بن عمیر • مالک بن نویره • زید بن حارثه
زنان: فاطمه بنت اسد • حلیمه • زینب • ام کلثوم بنت علی • اسماء بنت عمیس • ام ایمن • صفیه بنت عبدالمطلب • سمیه
رجال و علما کشته‌شدگان کربلا • فهرست رجال حدیث شیعه • اصحاب اجماع • روحانیان شیعه • عالمان شیعه • مراجع تقلید
مکان‌های متبرک
مکه و مسجدالحرام • مدینه، مسجد النبی و بقیع • بیت‌المقدس و مسجدالاقصی • نجف، حرم علی بن ابی‌طالب و مسجد کوفه • کربلا و حرم حسین بن علی • کاظمین و حرم کاظمین • سامرا و حرم عسکریین • مشهد و حرم علی بن موسی الرضا
دمشق و زینبیه • قم و حرم فاطمه معصومه • شیراز و شاه‌چراغ • کاشمر و حمزه بن حمزه بن موسی بن جعفر امامزاده سید مرتضی و آرامگاه سید حسن مدرس • آستانه اشرفیه و سید جلال‌الدین اشرف • ری و حرم شاه عبدالعظیم
مسجد • امامزاده • حسینیه
روزهای مقدس
عید فطر • عید قربان (عید اضحی) • عید غدیر خم • محرّم (سوگواری محرم)، تاسوعا، عاشورا و اربعین) • عید مبعث • میلاد پیامبر • تولد ائمه • ایام فاطمیه
رویدادها
رویداد مباهله • رویداد غدیر خم • سقیفه بنی‌ساعده • فدک • رویداد خانه فاطمه زهرا • قتل عثمان • جنگ جمل • نبرد صفین • نبرد نهروان • واقعه کربلا • مؤتمر علماء بغداد • حدیث ثقلین • اصحاب کسا • آیه تطهیر • شیعه‌کُشی
کتاب‌ها
قرآن • نهج‌البلاغه • صحیفه سجادیه
کتب اربعه: الاستبصار • اصول کافی • تهذیب الاحکام • من لایحضره الفقیه
مصحف فاطمه • مصحف علی • اسرار آل محمد
وسائل‌الشیعه • بحارالانوار • الغدیر • مفاتیح‌الجنان
تفسیر مجمع‌البیان • تفسیر المیزان • کتب شیعه
شاخه‌ها
دوازده‌امامی (اثنی‌عشری) • اسماعیلیه • زیدیه • غلاه • واقفیه
منابع اجتهاد
کتاب (قرآن) • سنت (روایات پیامبر و ائمه) • عقل • اجماع


شیعه دومین مذهب بزرگ پیروان دین اسلام است. واژه شیعه شکل مختصر «شیعه علی» یعنی پیرو یا حزب علی بن ابیطالب، نخستین امام، می‌باشد. شیعیان بین ۱۰ تا ۲۰ درصد از کل جمعیت مسلمانان جهان و ۳۸ درصد جمعیت مسلمانان خاورمیانه را تشکیل می‌دهند.[۱]

هر چند در طول تاریخ شیعه به شاخه‌های متعدد تقسیم شد، اما امروزه تنها سه دسته اصلی شیعه دوازده‌امامی، شیعه اسماعیلی و شیعه زیدی وجود دارد.[۲][۳][۴][۵] امامیه یا شیعه دوازده‌امامی بزرگترین شاخه شیعه می‌باشد و اغلب اصطلاح شیعه به‌طور پیش‌فرض برای آن به کار می‌رود. مذهب شیعه مبتنی بر تفسیری از قرآن و سنت محمد می‌باشد که از طریق امامان شیعه بیان و تعلیم شده‌است.

وجه مشترک اعتقادات تمام شیعیان، باور به انتصاب علی بن ابیطالب برای جانشینی محمد، پیامبر اسلام، و امامت پس از وی از سوی خداوند است. شیعیان معتقدند فقط خداست که می‌تواند شخصی را برای حفظ اسلام، تعلیم شریعت و رهبری امت به عنوان امام نصب نماید. شیعیان دلایل عقلی و نقلی متعددی برای این موضوع بیان می‌کنند :

محتویات

  • ۱ دلایل عقلی
  • ۲ دلایل نقلی
  • ۳ دسته های مختلف شیعیان
  • ۴ تعریف در لغت و اصطلاح
  • ۵ باورها
    • ۵.۱ امامت
      • ۵.۱.۱ حکومت اسلامی
    • ۵.۲ عصمت
  • ۶ زیر شاخه‌های شیعه
    • ۶.۱ فرقه غالب
  • ۷ خاستگاه
  • ۸ امامان شیعیان دوازده امامی
  • ۹ فقه
  • ۱۰ علایم ظاهری شیعیان
  • ۱۱ جغرافیای تشیع
    • ۱۱.۱ شیعه شدن ایرانیان
  • ۱۲ شیعه واقعی
    • ۱۲.۱ خصوصیات شیعه واقعی
  • ۱۳ مراجع تقلید شیعه
  • ۱۴ کتاب‌شناسی
  • ۱۵ نگارخانه
  • ۱۶ جستارهای وابسته
  • ۱۷ منابع
  • ۱۸ پانویس
  • ۱۹ پیوند به بیرون

دلایل عقلی

خداوند ولی مردم است و هیچ کس غیر از خداوند هیچ حقی به دیگری ندارد حتی بر خود. بنابراین لازم است خداوند ولی مردم را معرفی کندو هرکسی که او برگزیند باید اطاعت شود.[۶]

دلایل نقلی

روایات زیادی در کتب شیعه و اهل تسنن در مورد جایگاه و امامت اهل بیت وجود دارد: اول: آیه تطهیر: آیه ۳۳ ، سوره احزاب دوم: آیه مباهله: آیه ۶۱ ، سوره ال عمران سوم: آیه اولی الأمر: آیه ۵۹ ، سوره نسا چهارم: آیه اولی الارحام: آیه ۶ ، سوره احزاب پنجم: آیه ولایت :آیه ۵۵ ، سوره مائده[۷]

دسته های مختلف شیعیان

دسته‌های مختلف شیعیان در خصوص شرایط امامت، اشخاصی که به عنوان امام منصوب شده‌اند و مأموریت امام اختلاف نظر دارند و بر اساس تفاوت دیدگاهشان در موضوع امامت شاخه‌های شیعه از هم متمایز می‌شوند. برای مثال زیدیه قیام به شمشیر را از ویژگی‌های امام می‌دانند در حالی که اسماعیلیه و امامیه بر علم و عصمت امام تأکید دارند. اکثر قریب به اتفاق شیعه، جز معدودی از فرقه‌ها نظیر ناووسیه، امام را مردی از فرزندان فاطمه زهرا می‌دانند.

به لحاظ تاریخی شیعه در سده نخست به عنوان یک گروه از مسلمانان شکل گرفت. برخی این شکل‌گیری را در زمان حیات پیامبر و عده‌ای پس از وفات وی در اختلاف بر سر جانشین او می‌دانند. از زمان خلافت علی بن ابیطالب، شیعه علی به عنوان یک اجتماع متشکل ایجاد شد و بخصوص پس از واقعه عاشورا دسته‌های متعدد شیعه نظیر ناووسیه، زیدیه و امامیه ظهور کردند و در اواخر سده نخست و اوائل سده دوم به صورت مذهب فقهی و کلامی صورتبندی شدند.

تعریف در لغت و اصطلاح

شیعه در لغت بر دو معنا اطلاق می‌شود، یکی توافق و هماهنگی دو یا چند نفر بر مطلبی، و دیگری، پیروی کردن فردی یا گروهی، از فرد یا گروهی دیگر.[۸][۹] در زبان عربی در اصل به معنای یک، دو یا گروهی از پیروان است. در قرآن این لفظ چندین بار به این معنا به کار رفته‌است. برای نمونه در آیه ۱۵ سوره قصص دربارهٔ یکی از پیروان موسی از عنوان شیعه موسی[۱۰] و در جای دیگر از ابراهیم به عنوان شیعه نوح یاد می‌کند.[۱۱] در تاریخ اسلام لفظ شیعه، به معنای اصلی و لغوی‌اش برای پیروان افراد مختلفی به کار می‌رفت. برای مثال، گاهی از شیعه علی بن ابی‌طالب و گاهی از شیعه معاویه بن ابی‌سفیان نام برده شده. اما این لفظ به تدریج معنای اصطلاحی پیدا کرد و تنها بر پیروان علی که به امامت او معتقدند اطلاق می‌شود.[۱۲]

واژه شیعه در زمان حیات پیامبر از طرف ایشان به دوست داران علی بن ابی طالب گفته شد. پس از وفات پیامبر کسانی که معتقد به اولویت علی ابن ابی طالب برای خلافت بودند شیعه نامیده می‌شدند. تمایز این گروه از دیگر مسلمین تا زمان امام پنجم شیعیان فقط در محبت به اهل بیت و اعتقاد به شایستگی انحصاری آن‌ها برای حکومت مسلمین بود. از زمان امام پنجم شیعیان - محمد بن علی ملقب به باقر - به تدریج شیعه به عنوان یک مکتب مجزای فقهی حقوقی درآمد. در زمان امام ششم - جعفر ابن محمد صادق - با گسترش مباحث کلامی شیعیان (پیروان ایشان) از نظر کلامی نیز در کنار معتزله و اشاعره مکتب ویژه خود را پایه‌گذاری کردند.[۱۳] از زمان امام ششم شیعیان (شیعیان غیر زیدی) - جعفر ابن محمد صادق - و به دلیل پرهیز ایشان از تلاش برای دستیابی به قدرت سیاسی در سایه جدال بین امویان و عباسیان در بین غالب شیعیان اعتقاد چنین بود که تا زمان قیام قائم آل محمد (که شناخته شده نبود) تغییری در وضعیت سیاسی شیعیان ایجاد نخواهد شد و به همین دلیل شیعیان تا سال‌ها بعد همواره از امامان بعدی در مورد اینکه قائم هستند یا نه پرس و جو می‌کردند.[۱۴]

اکنون «شیعه» در اصطلاح به آن عده از مسلمانان گفته می‌شود که به خلافت و امامت بلافصل علی معتقدند، و بر این عقیده‌اند که امام و جانشین پیامبر اسلام از طریق نصّ شرعی تعیین می‌شود، و امامت علی و دیگر امامان شیعه نیز از طریق نص شرعی ثابت شده‌است.[۱۵][۱۶] همچنین است که از جابر بن عبدالله انصاری نقل شده‌است:

ما نزد رسول‌الله بودیم که علی بن ابی طالب وارد شد در این هنگام پیامبر فرمودند: «قسم به کسی که جان من در قبضهٔ قدرت اوست این مرد (اشاره به علی) و شیعهٔ او روز قیامت رستگارانند» آنگاه بود که آیه خیرالبریه نازل شد.[۱۷]

 

  • إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولٰئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ[۱۸]

باورها

باورهای سازمان‌یافته و کلامی شیعه امروز بر این است که تبیین و تفسیر امر دین پس از پیامبر و اداره امور مسلمانان بر عهده اشخاصی است، که از سوی خدا معین شده و دارای ویژگی‌هایی همچون عصمت و عدالت هستند، این افراد امام نامیده می‌شوند. نخستین امام شیعیان علی است. بر پایه باور شیعه، اصول دین شیعیان پنجگانه‌است و علاوه بر سه اصل دین توحید، نبوت و معاد به دو اصل دیگر یعنی عدل و امامت نیز باور دارند. اصل عدل بین شیعیان و معتزله تا حدی مشترک است و اصل امامت ویژه این مذهب‌است. شیعیان همچنین مانند بسیاری دیگر از فرق اسلامی بر معاد جسمانی بسیار تأکید دارند[۱۹] و گرچه برخی شبهه‌ها و احتمالات دربارهٔ روحانی بودن معاد مطرح شده‌است،[۲۰] اما همواره از طرف علمای شیعه و سنی از جمله شیخ طوسی، خواجه نصیرالدین طوسی و امام محمد غزالی جواب داده شده و بر جسمانی بودن معاد تأکید شده‌است، تا آنجا که ابن سینا با آنکه معاد را در دو صورت جسمانی و روحانی قابل تصور می‌داند، اما می‌گوید: ... معادی که در شرع نقل شده‌است، راهی برای اثبات آن جز از طریق شرع و تصدیق إخبار پیامبر نیست؛ و آن معادی‌ست که برای بدن است… [۲۱] اگرچه قرنها پس از وی، صدرالمتالهین شیرازی به اثبات آن فائق آمد.[۲۲] و در واقع اینکه، این ضرورت در دین، اعتقاد به معاد جسمانی است نه معاد مادّی و طبیعی.[۲۳]

همچنین شیعیان قرآن را کتابی محفوظ می‌دانند[۲۴] و همه آن‌ها مدعی پیروی از قرآن و سنت محمد هستند و بخاطر پیروی از سنت پیامبر اسلام و دستور خداوند- شیعه تعیین جانشین پیامبر را تنها ویژه خدا و پیامبر می‌داند.

باور به ظهور یا بازگشت منجی (نجات دهنده) و موعود در اکثر فرق اسلامی و همچنین دیگر ادیان روشن و غیرقابل کتمان است، آنچنانکه یهودیان چشم به راه پادشاه بنی‌اسرائیل‌اند و مسیحیان به بازگشت عیسی باور دارند، در باورهای زرتشتیان، بودیسم و برخی دیگر ادیان نیز می‌توان گونه‌های مشابه این باور را یافت، در فرق اسلامی، مخصوصاً فرق شیعه، در قرون پس از اسلام، این باور بسیار رایج و مشهود بوده‌است. کیسانیه قائم را محمد حنفیه فرزند دیگر علی بن ابیطالب می‌دانند، اسماعیلیه نیز قائم را اسماعیل فرزند ارشد جعفر بن محمد صادق می‌دانند. اما باور شیعیان اثنی‌عشری، این است که منجی آخرالزمان از آل محمد است و او را قائم آل محمد یا مهدی می‌نامند و معتقدند او آخرین و امام دوازدهم شیعیان، حجت بن حسن عسکری است.

اعتقاد به رجعت به معنای زنده شدن بعضی از مردگان در این دنیا و در هنگام ظهور مهدی، از دیگر باورهای شیعه‌است، برخی از علمای شیعه، رجعت را از ضروریات شیعه نمی‌دانند،[۲۵] اما هیچ‌یک به دلیل ادله عقلی و نقلی و قرآنی آن را انکار نمی‌کنند.[۲۶] اگرچه برخی ادیان و حتی فرق اسلامی به گونه‌هایی از بازگشت به زندگی پس از مرگ در اشکال مختلفی چون بازگشت روح در بدنی دیگر یا به تناسخ یا به شکل حلول باور دارند، اما دیدگاه به خصوص شیعه در رجعت، یکی از بزرگ‌ترین تفاوت‌های شیعه با دیگران است، بدین معنی که شیعیان نه تنها به معاد جسمانی باوری عمیق دارند، بلکه معتقدند که در آخر زمان و پس از ظهور قائم آل محمد،[۲۷] برخی از انبیاء مانند عیسی مسیح و اولیاء خدا مانند مالک اشتر و برخی از امامان شیعیان و همچنین برخی از اشقیاء و بدکاران دورانهای بشری رجعت نموده، به دنیا بازمی‌گردند. بدین ترتیب در آخرالزمان، نیکوکاران بر دنیا حکم رانی نموده و بدکاران به مجازات خواهند رسید.[۲۸]

مدفن علی ابن موسی امام هشتم شیعیان
مدفن علی ابن موسی امام هشتم شیعیان

امامت

شیعه معتقد است قرآن و سنت پیامبر اسلام برای ایمان حقیقی لازم و کافی است. یک مسلمان برای شناخت وظیفه خود و سلوک به سوی خدا در هر زمان نیازمند پیشوایی است، که راه‌شناس و درستکار باشد و او را به سوی خدا راهنمایی کند؛ در غیر این صورت هر کس بر اساس تشخیص شخصی‌اش امر دین را تفسیر می‌کند و گمراه می‌گردد. این پیشوا حجتی است که توسط خدا انتخاب و توسط پیامبر و امامان پیشین به مسلمانان معرفی می‌گردد؛ بنابراین امامت مفهومی بسیار بنیادی است و امام ویژگی‌ها و مسئولیت‌های متعددی از جمله تبیین و تفسیر دین و هدایت مردم دارد. خلافت پایین مرتبه‌ترین سطح وظایف امام است و تنها وقتی امام به خلافت دست می‌یابد که مسلمانان او را بخواهند و یاری نمایند. چنان‌که علی در زمان خلافت می‌گوید:

«اگر نبود حضور حاضران و اقامه حجت به واسطه یاران و اگر نبود عهدی که خدا از آگاهان گرفته‌است تا بر ستمگری ظالم و ستم بر مظلوم آرام نگیرند، افسار شتر خلافت را وامی‌نهادم. (خلافت را نمی‌پذیرفتم)»[۲۹]

در بین اکثریت علما و عامه شیعه چنین پنداشته می‌شود که امامان نایبان پیامبر در حکومت و معتبرترین مفسران قرآن و سنت پیامبر محسوب می‌شوند. امامان به دلیل دارا بودن مقام قرب و بندگی خدا منشأ برکات الهی دانسته می‌شوند اما اعتقاد به نیابت آن‌ها در خلقت، تقسیم رزق و تشریع را به عنوان غلو یا زیاده روی می‌دانند. در تمام ادوار حتی در زمان حیات امامان شیعه افراد و گروه‌هایی معتقد به وجود کاملاً فراطبیعی برای امامان بودند. این گروه‌ها به صورت رسمی همواره در اقلیت بودند اما برخی از اعتقادات و روایات آن‌ها پس از دوره غیبت وارد اعتقادات عامه شیعیان شد.[۳۰]

حکومت اسلامی

از نظر شیعه، حکومت تنها از آن خداست و هر حاکمی که از جانب خداوند حکم نکند و فرمانش حق نباشد، لزوماً به باطل حکم کرده و طاغوت می‌باشد. (چرا که بعد از حق چیزی جز باطل نیست[۳۱])[۳۲][۳۳][۳۴][۳۵] و دروغ‌زن به خدا و پیامبر او و غاصب ولایت آن‌ها خواهد بود و مخالفت با آن واجب است، مگر از باب تقیه. بنابراین، شیعیان معتقدند که خداوند امامانی را از جانب خود تعیین و مشخص نموده‌است و تنها آنان شایستگی تشکیل حکومت و قرار گرفتن در رأس آن را دارند و اطاعت از هر حاکمی غیر از آن‌ها، شرک تلقی شده و موجب جاودانگی در آتش خواهد شد.[۳۶][۳۷][۳۸][۳۹][۴۰][۴۱][۴۲][۴۳][۴۴][۴۵][۴۶][۴۷][۴۸][۴۹] در نگاه شیعیان خداوند در تمامی زمان‌ها یک نفر را به عنوان امام یعنی سرپرست الهی قرار داده‌است و زمین هرگز از «حجت» خالی نیست اما این راهبران الهی، همان گونه که در بالا گفته شد، تنها زمانی دست به تشکیل حکومت می‌زنند که اقبال و خواست عمومی برای این امر وجود داشته باشد. شیعیان علت عدم ظهور و تشکیل حکومت آخرین امامشان -که وی را منجی می‌خوانند- را نیز عدم خواست واقعی مردم برای تشکیل حکومت الهی می‌دانند.[۵۰] در فقه شیعی، نظریه‌ای وجود دارد که دایره اختیارات فقیه جامع‌الشرایط را در حد حاکمیت می‌داند و اگر چه در دایره اختیارات فقیه اختلاف نظر وجود دارد اما کسانی که قائل به گستردگی اختیارات ولی فقیه هستند معتقدند او حق حاکمیت دارد و دستورها او به لحاط حاکمیتی نافذ است. در واقع ولایت فقیه، نظریه‌ای در فقه شیعه است که نظام سیاسی مشروع در دوران غیبت امام معصوم را بیان می‌کند.[۵۱] نظام جمهوری اسلامی ایران بر اساس این نظریه تأسیس شده‌است. ولایت محدود فقیه از جمله حق قضاوت، صدور فتوا در مسائل شرعی، اخذ وجوهات شرعی و رسیدگی به امور حسبیه از دیرباز در فقه امامیه مطرح و مورد بحث بوده و در ارتباط نزدیک با نهاد مرجعیت است. اما در نظریهٔ ولایت سیاسی فقیه که بیش از همه توسط روح‌الله خمینی مطرح و تشریح شده، این ولایت اساس نظم سیاسی دورهٔ غیبت را تشکیل می‌دهد و فقیهان جانشین امام در اجرای سیاست‌ها و مسائل حکومتی و سایر امور مربوط به امام معصوم (به جز جهاد ابتدایی) محسوب می‌شوند.[۵۲][۵۳]

عصمت

واژه «عصمت» در لغت عربی به معنای نگاه داشتن، حفاظت و ممانعت است.[۵۴] اما این کلمه در اصطلاح علم کلام، به معنای مصونیت از گناه یا لغزش برای برخی از انسان‌ها مانند پیامبران و امامان آمده‌است. نظریه عصمت در مورد امامان شیعه نخستین بار توسط هشام ابن حکم از متکلمین مهم شیعه و از اصحاب امام ششم شیعیان پیشنهاد شد.[۵۵] دانشمندان علم کلام اسلامی مانند خواجه نصیر الدین طوسی در کتاب تجرید الاعتقاد و علامه حلی در شرح تجرید، به این نکته اشاره کرده‌اند که بحث عصمت در سه سطح مطرح می‌گردد:

سطح اول: عصمت به معنای باز دارندگی از اشتباه در ابلاغ رسالت. در این زمینه دانشمندان علم کلام اعم از اهل تشیع و اهل تسنن، عصمت به معنای یادشده را در مورد پیامبر اسلام تأیید می‌کنند. زیرا آیه سوم از سوره نجم با صراحت این امر را بیان کرده‌است که هرگز پیامبر از روی هوا و هوس سخن نمی‌گوید و سخن او چیزی جز وحی الهی نیست.[۵۶]

سطح دوم: عصمت به معنای باز دارندگی از گناه و معصیت. در این زمینه عموم علمای علم کلام شیعه، معتقد به عصمت پیامبران و امامان و فاطمه زهرا هستند.[۵۷]

سطح سوم: عصمت به معنای باز دارندگی از هرگونه لغزش و اشتباه. در این زمینه میان دانشمندان علم کلام شیعه اتفاق نظر نیست، اما از نظر اکثریت آنان، پیامبر اسلام، دخترش فاطمه زهرا و ائمه شیعیان در مرتبه‌ای قرار دارند که از هر گونه خطا و اشتباه مبری می‌باشند. از این رو به آنان معصوم گفته می‌شود. در مقابل اکثریت یادشده، برخی از دانشمندان شیعه مانند شیخ صدوق در مبحث «سهو النبی»، صدور لغزش‌های کوچک در قضایای شخصی و غیر مبحث ابلاغ و حی و رسالت را محال نمی‌شمارند.[۵۸][۵۹][۶۰][۶۱]

زیر شاخه‌های شیعه

دین اسلام در اصل دارای یک مذهب و یک مرام بوده‌است. اما این دین به مرور زمان به زیر شاخه‌های بسیار دسته‌بندی گردید. شیعیان نیز از سده دوم هجری به بعد به چندین زیرگروه منشعب شده‌اند. امروز بیشتر شیعیان را «شیعیان دوازده امامی (اثناعشری)» تشکیل می‌دهند. مهم‌ترین مذاهب دیگری که از شیعه منشعب شده‌اند، عبارت‌اند از اسماعیلیان، زیدیه، کیسانیه، واقفیه و فطحیه. تمام این مذاهب علی‌رغم تفاوتهای آشکار اعتقادی و فقهی در مسئله ضرورت «امامت» اشتراک نظر دارند. البته تفسیر هر یک از امام و مصداق آن منحصر به فرد است.

مفاتیح‌العلوم شیعیان را به شش زیرگروه بخش می‌کند، اثنی عشری معتقد به دوازده امام، زیدیه (پیروان زید بن علی)، کیسانیه (پیروان کیسان غلام علی بن ابیطالب)، عباسیه (منسوب به آل عباس بن عبدالمطلب)، غالیه، و امامیه[نیازمند منبع]. وی امامیه را به ۷ تیره تقسیم می‌کند، ناووسیه (منسوب به عبدالله بن ناووسمفضلیه (منسوب به مفضل بن عمرقطعیه (که وفات موسی بن جعفر را تأیید کرده‌اند)، شمطیه (منسوب به یحیی بن اشمط)، واقفیه (که در امامت موسی بن جعفر متوقف شده‌اند و وی را زنده می‌دانند)، ممطوره، و احمدیه (منسوب به احمد بن موسی بن جعفر که وی را امام هشتم خود می‌دانند). در کتاب فرهنگ فرق اسلامی از دکتر محمدجواد مشکور زیرشاخه‌های بیشتری برای شیعه ذکر شده‌است.

فرقه غالب

شیعه دوازده امامی در ابتدای قرن بیست و یکم، بزرگ‌ترین شاخه از فرق شیعه است.[۶۲]

خاستگاه

پیامبر اسلام ده سال پس از هجرت، و چند ماه پس از بازگشت از حجةالوداع، بیمار شد و ظهر روز دوشنبه در ۱۲ ربیع‌الاول سال ۱۱ مصادف با ۷ ژوئن سال ۶۳۲م در خانهٔ همسرش عایشه در شهر مدینه در حالی که ۶۳ سال داشت درگذشت.[۶۳][۶۴] گروهی از مردم به سقیفه بنی ساعده رفتند تا در مورد جانشینی محمد گفتگو کنند.[۶۵] این امر درحالی بود که، علی[۶۶] به همراه طلحه و زبیر و جمعی از خویشان و صحابهٔ محمد، مشغول خاکسپاری‌اش بودند،[۶۷] نتیجه گردهمایی مسلمانان در سقیفه، انتخاب ابوبکر به‌عنوان جانشین محمد بود.[۶۸][۶۹] گروهی از انصار در سقیفه بنی ساعده از سعد بن عباده حمایت می‌کردند، اما مهاجران این را نپذیرفته و خود را از لحاظ خویشاوندی نزدیک‌تر به محمد می‌دانستند. در میان مهاجران عده‌ای نیز به رهبری علی و شامل زبیر، طلحه، عباس بن عبدالمطلب، مقداد، سلمان فارسی، ابوذر غفاری و عمار بن یاسر، علی را وارث مشروع محمد می‌دانستند. پوناوالا معتقد است تاریخ‌نگاران مسلمان اتفاق نظر دارند که بحران موجود در این برهه، توسط سه تن از مهاجران مشهور به نام‌های ابوبکر و عمر و ابوعبیده جراح برطرف گردید. آنان انصار را جمع کرده و به آن‌ها ابوبکر را تحمیل کردند. حسادت بین دو قبیلهٔ مهم انصار به نام اوس و خزرج و عدم فعالیت بنی‌هاشم در تبلیغ نظرشان، موفقیت این سه تن را تسهیل نمود.[۷۰]

این انتخاب باعث اختلاف بین هواداران ابوبکر و طرفداران علی شد. طرفداران علی قائل بودند که علی توسط شخص محمد به جانشینی منصوب شده‌است و بنابراین مقام خلافت باید از آن وی باشد.[۷۱][۷۲] علاوه بر آن، طبری در تاریخ خود نقل کرده‌است که گروهی از مخالفان ابوبکر از جمله زبیر در خانهٔ فاطمه گرد آمدند و عمر با تهدید به آتش زدن خانه، آن‌ها را بیرون کشاند. علی بعداً مکرر می‌گفت که اگر چهل یاور داشت قیام می‌کرد.[۷۳] به نوشته پوناوالا علی و بنی‌هاشم تا قبل از مرگ فاطمه (حدود شش ماه) از بیعت با ابوبکر سر باز زدند. علی بر روی حقش پافشاری ننمود، چرا که تمایل نداشت امت نوپای اسلام دچار کشمکش گردد.[۷۰] بدین ترتیب به تدریج نهاد خلافت پدید آمد که در خارج از جهان اسلام معادلی ندارد. خلیفه از منزلت رهبری و حق گزینش زمامداران برخوردار بود. انتصاب به خلافت نوعی قرارداد بود که تعهدات متقابلی را بین خلیفه و اتباع وی (امت) پدید می‌آورد.[۷۴]

همه شیعیان معتقد به انتخاب امامت توسط خدا و ابلاغ آن توسط پیامبر هستند و بنابراین بر اساس حدیث غدیر (و آیاتی چون آیه ولایت[۷۵] و آیه تطهیر[۷۶] و احادیث متواتر دیگر، همچون حدیث منزلت و حدیث ثقلین)[۷۷] علی را امام بر حق می‌دانند، اما اهل سنت به شورا اعتقاد دارند.

شیعیان بر این باورند که محمد در زمان حیاتش، جانشین پس از خود را تعیین کرد و پسر عمو و دامادش علی بن ابیطالب را به عنوان وصی و خلیفه پس از خود اعلام نمود. شیعیان بر این باورند که اساس و خاستگاه شیعه، دفاع از اسلام و ولایت و عدل[نیازمند منبع] است.

هم چنین شیعیان در اثبات حقانیت خود به روایاتی از پیامبر اسلام در منابع اهل سنت استناد می‌کنند، که در آن‌ها به «شیعه علی» اشاره شده‌است. از جمله سیوطی سنی مذهب روایت می‌کند زمانی پیامبر رو به علی کرد و گفت: «سوگند به آن که جانم به دست اوست این شخص - علی - و کسانی که شیعه و پیرو اویند در قیامت رستگارند.»[۷۸] علامه امینی از علمای شیعه‌است که از محبوبیت خاصی در میان شیعیان برخوردار است. وی تمامی روایات دربارهٔ واقعه غدیر را از کتب اهل سنت جمع‌آوری نموده و در چهل مجلد الغدیر منتشر نمود.

برخی، تشیع را به فردی به نام عبدالله بن سبا نسبت می‌دهند. اگرچه برخی از تواریخ و «کتب ملل و نحل»، وی را از غالیان شیعه و مؤسس فرقه سبائیه می‌دانند که قائل به الوهیت علی بوده‌است و به همین دلیل مورد لعن و تکفیر علی بن ابیطالب واقع شده‌است و حتی برخی اخباری نقل می‌کنند که وی و پیروانش، به دستور علی در آتش سوزانده شده‌اند. مرتضی عسکری در کتاب خود و هم چنین برخی از خاورشناسان و حتی علمای سنی در قرون اخیر، عبدالله بن سبا فردی خیالی و ساخته و پرداخته مخالفان شیعه می‌دانند.[۷۹]

برخی از اهل سنت، نظیر شیخ شلتوت، مفتی اعظم الازهر معتقدند که تقلید از فقه مذهب جعفری، نظیر مذاهب چهارگانه اهل سنت معتبر است.[۸۰]

امامان شیعیان دوازده امامی

اکثریت شیعه، را شیعه امامیه یا اثنی‌عشری (دوازده امامی) تشکیل می‌دهد، از آن جا که آنان جانشینان پیامبر اسلام را ۱۲ نفر می‌دانند، اثنا عشریه (دوازده امامی) نامیده شده‌اند.[۸۱]

نام و خصوصیات امامان دوازده‌گانه در احادیثی که از پیامبر اسلام روایت شده، بیان گردیده‌است. آنان عبارتند از:

  1. امام علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین
  2. امام حسن بن علی (حسن مجتبی)
  3. امام حسین بن علی (سید الشهدا)
  4. امام علی بن الحسین (سجاد/زین العابدین)
  5. امام محمد بن علی (باقر)
  6. امام جعفر بن محمد (صادق)
  7. امام موسی بن جعفر (کاظم)
  8. امام علی بن موسی (رضا)
  9. امام محمد بن علی (تقی/جواد)
  10. امام علی بن محمد (نقی/هادی)
  11. امام حسن بن علی (حسن عسکری)
  12. امام حجت بن الحسن (المهدی)

فقه

مذهب فقهی شیعیان دوازده‌امامی به فقه امامیه مشهور است.

علایم ظاهری شیعیان

در روایتی از حسن بن علی العسکری نقل شده‌است: «نشانه و علامتِ مؤمن (شیعه) پنج چیز است: ۱–۵۱ رکعت نماز [در شبانه‌روز] خواندن (۱۷ رکعت واجب و ۳۴ رکعت مستحبی و نافله روزانه)، ۲- زیارت کردن امام حسین در روز اربعین، ۳- انگشتر را در دست راست نمودن، ۴- پیشانی را در سجده بر خاک نهادن، ۵- بسم الله الرحمن الرحیم را [در نمازها] بلند گفتن.»[۸۲]

یکی دیگر از نشانه‌های ظاهری شیعیان شهادت دادن به ولایت و خلافت بلافصل علی بن ابیطالب و امامان بعد از او در اذان (با ذکر اشهد ان علیاْ ولی‌الله یا نظایر آن) می‌باشد؛ که شهادت ثالثه نامیده می‌شود. البته گواهی دادن به ولایت علی بن ابیطالب در اذان به عنوان استحباب و تبرک گفته می‌شود و از اجزای اصلی اذان نیست. گر چه شهادت به ولایت علی بن ابی طالب در این زمانه شعار مذهب شیعه محسوب می‌شود، ولی برخی مراجع تقلید معتقدند که این عبارت باید طوری گفته شود که شبیه جملات اذان و اقامه نگردد.

جغرافیای تشیع

نقشه پراکندگی مذاهب اسلامی.

شیعیان حدود ۱۶٪ تا ۳۰٪ از کل جمعیت مسلمانان را تشکیل می‌دهند.[۸۳] بیشتر شیعیان دوازده‌امامی در هند، ایران، عراق، جمهوری آذربایجان، لبنان، افغانستان، پاکستان و کشورهای حاشیه خلیج فارس مانند یمن و بحرین زندگی می‌کنند. بر اساس آمار سیا ورلد فکت‌بوک ۸۹ درصد مردم ایران[۸۴] ۶۰ تا ۶۵ درصد مردم عراق،[۸۵] ۸۵ درصد مردم جمهوری آذربایجان[۸۶] و ۳۰ درصد مردم کویت[۸۷] و ۲۰ تا ۳۰ درصد مردم افغانستان[۸۸][۸۹] و ۱۶ درصد مردم امارات متحده عربی[۹۰] شیعه دوازده‌امامی هستند. از شیعیان لبنان، عربستان سعودی، بحرین و قطر آمار دقیقی در دست نیست. همچنین بنابر آمار ۲۰٪ مردم پاکستان[۹۱] شیعه هستند که بخشی از آن‌ها بخصوص در کشمیر[نیازمند منبع]، اسماعیلی هستند. شیعیان یمن، عمدتاً از زیدیه هستند، اما از آنان نیز آمار دقیقی در دست نیست. همچنین ۲۰ درصد از مردم شیعه ترکیه موسوم به علوییون[۹۲][۹۳] و شیعیان سوریه نیز علوی هستند.

کشورهای دارای اکثریت شیعه ایران، عراق، آذربایجان، و بحرین هستند.[۹۴][۹۵] همچنین شیعیان بزرگترین گروه مذهبی در لبنان هستند. شیعیان ۳۶٫۳٪ از کل جمعیت و ۳۸٫۶٪ از جمعیت مسلمان خاورمیانه هستند.[۹۶]

شیعه شدن ایرانیان

حرم فاطمه معصومه در قم دختر امام هفتم شیعیان
حرم فاطمه معصومه در قم، دختر امام هفتم شیعیان

در مورد گرایش ایرانیان به تشیع نظرهای گوناگونی ابراز شده‌است. برخی معتقدند در زمان تشکیل حکومت صفویه ایران در شمار کشورهای سنی مذهب قرار داشت که با قدرت گرفتن دولت صفوی و به تصمیم شاه اسماعیل، مذهب رسمی کشور از تسنن به تشیع تغییر یافت. از نظر این گروه، از آنجا که دولت صفوی در رقابت شدید با دولت عثمانی بود، شاهان شیعه صفوی به ویژه مؤسس آن شاه اسماعیل، در تغییر مذهب ایران سعی وافر به خرج دادند تا ایرانیان را از فرمان‌پذیری پادشاه عثمانی (که خود را خلیفه رسول‌الله می‌دانست) خارج کنند وگرنه استقرار دولت مستقل ایرانی ناممکن می‌نمود. چنین شد که شاه اسماعیل صفوی با بهره جستن از ارتش خود و ورود فاتحانه به تبریز این شهر سنی‌نشین را پایتخت دولت تازه تأسیس خود قرار داد و در سال ۱۵۰۱میلادی (۹۰۷ هجری) تشیع را مذهب رسمی ایران اعلام کرد. شاه اسماعیل افزون بر ارتش خود، از روحانیان و مبلغان شیعه کمال استفاده را برد تا مذهب شیعه را در سرتاسر قلمرو خود بگستراند. روحانیان شیعه در دربار شاهان صفوی از ارج و منزلت بالایی برخوردار بودند. این شد که شیخ بهایی از بزرگان علمای شیعه لبنان در سن ۱۳ سالگی به همراه پدرش از بعلبک به قزوین کوچ کرد. پدرش هنگامی که او ۱۷ سال بیش نداشت از سوی شاه طهماسب به شیخ‌الاسلامی قزوین و خودش در ۴۳ سالگی به شیخ‌الاسلامی اصفهان منصوب شد. بدین ترتیب ریشه ارتباط تنگاتنگ شیعیان ایران و لبنان به قرن ۱۶ میلادی بازمی‌گردد.[۹۷]

معروف است که شاهان صفوی در کنار ارتش مجهز خود همواره شیخ‌الاسلام‌ها (لقب مبلغان شیعه) را همراه می‌بردند. برخی تاریخ نویسان سنی این روش را با طعن و کنایه تبشیر شیعی (به مثابه گروه‌های تبشیری مسیحی) نام نهاده‌اند.[۹۸] البته، شیعه کردن ایران بدون خون‌ریزی صورت نگرفت و چندین هزار تن از سنی‌های ایرانی در جریان آن کشته شدند یا به سرزمین‌های سنی نشین پناه بردند.[۹۹]

از سوی دیگر، گروهی با رد ادعای گروه اول، معتقدند شاه اسماعیل جوانی ۱۴ ساله بود و نمی‌توان پذیرفت که حامیان وی سنی باشند و برضد مذهب خود و در حمایت از تشیع از شاه جوان حمایت کنند؛ بنابراین، در ایران آن زمان شیعیان بسیاری بوده‌اند که صفویه به اتکای آنان توانسته‌اند قدرتی تشکیل دهند و با حکومت عثمانی سنی‌مذهب مقابله کنند و در نهایت حکومت تشکیل دهند.

به گفتهٔ آنان، بدیهی است که استقرار و نفوذ هر مذهب در میان هر قومی تدریجی است. به نظر می‌رسد از زمانی که اولین ایرانی به تشیع گرایش یافته تا زمانی که تشیع در ایران فراگیر شده حدود ده قرن به طول انجامیده باشد. اتفاقاتی که طی این ده قرن به وقوع پیوست باعث فراگیری تشیع در ایران شد که می‌توان آن‌ها را این‌گونه مرور کرد:

  1. سلمان فارسی، صحابهٔ پیامبر اسلام، ایرانی و شیعه بود و در یمن نیز ایرانیانی متمایل به تشیع بودند. یمنیان در زمان حیات پیامبر اسلام ایمان آوردند و از همان زمان با علی بن ابی‌طالب آشنا شدند، و این در حالی بود که ساحل خلیج فارس تا یمن تحت نفوذ ایران بود.
  2. در دورهٔ خلیفهٔ دوم، وی تبعیض‌هایی بین عرب و عجم قائل شد که موجب آزردگی خاطر ایرانیان شد. پس از کشته‌شدن خلیفهٔ دوم به دست یک ایرانی، فرزند وی چند تن از ایرانیان مدینه را به قتل رساند، اما وقتی علی بن ابی‌طالب به حکومت رسید، اعلام کرد که بین عرب و عجم تفاوتی نیست و این باعث شد تا ایرانیان به وی گرایش پیدا کنند که محب اهل بیت پیامبر اسلام بودند.
  3. در طول تاریخ، برخی از شاگردان جعفر بن محمد و دیگر ائمه در ایران حضور یافتند و مکتب اهل بیت را تبلیغ و ایرانیان را به مذهب آنان دعوت می‌کردند.
  4. حضور علی بن موسی الرضا در خراسان عامل دیگری است که به تقویت شیعیان در ایران انجامید.
  5. بسیاری از «امام‌زادگان» به ایران آمدند و پراکندگی آنان در سراسر ایران عامل دیگری در گسترش تشیع در ایران شد. از جملهٔ آنان باید اشاره کرد به حضور فاطمهٔ معصومه در قم، احمد بن موسی شاه چراغ در شیراز، عبدالعظیم حسنی در ری و سلطان علی بن محمد باقر در مشهد اردهال کاشان.
  6. در عصر سلاطین شیعهٔ آل بویه، موجبات تبلیغ مکتب تشیع بیش از پیش فراهم شد و کتب مهم شیعی مثل تهذیب و استبصار و الکافی و من لایحضره الفقیه در این زمان تألیف شد. بزرگانی از شیعه چون شیخ صدوق و شیخ مفید و شیخ طوسی و سید مرتضی و سید رضی توانستند در این عصر اسلام شیعی را به مردم معرفی کنند.
  7. در دورهٔ ایلخانان، حضور علامه حلی به مدت ده سال در ایران و آزادی وی در بیان احکام و مهارت او در فقه و کلام و نیز تلاش‌های خواجه نصیرالدین طوسی عامل دیگر تقویت بنیاد تشیع در ایران است.
  8. حلقهٔ آخر این جریان تأسیس دولت صفویه و اعلام تشیع به عنوان مذهب رسمی و حضور و دعوت از علمای شیعه از سراسر جهان اسلام است.[۱۰۰]

شیعه واقعی

شیعه واقعی یکی از موضوعات مهم در الهیات شیعه است که به بیان مفهوم واقعی و تعریف شیعه می‌پردازد.

خصوصیات شیعه واقعی

اما ششم شیعیان خصوصیات شیعه واقعی را چنین بیان می‌کند:

«یا جابِرُ! أَیَکتَفِی مَنِ انتَحَلَ التَّشَیُّع أن یَقُولَ بِحُبِّنا أهل البَیتِ، فَوَالله ما شیعَتُنا إلا مَنِ اتّقی الله وأطاعَهُ، وما کانُوا یُعرَفُون إلا بِالتَّواضُعِ والتَّخَشُّعِ وأَداءِ الأمانَةِ وکَثرَةِ ذِکرِ اللهِ والصَّوم والصَّلاة والبِرِّ بِالوالدینِ و التَّعاهُدِ لِلجیرانِ مِن الفُقراءِ وأَهلِ المَسکَنَة والغَارِمِینَ والأیتامِ وصِدقِ الحَدیثِ وتَلاوَةِ القُرآنِ وکَفِّ الأَلسُنِ النَّاس إلا مِن خَیرِ وکانُوا أُمَناءَ عَشائِرِهِم فِی الأَشیاءِ؛ یَا جَابرُ! ما یَتَقرَّبُ العَبدُ إلَی الله تبارک وتعالی إلا بِالطّاعَةِ، و مَا مَعنَا بَرائَةٌ مِنَ النّارِ ولاعَلَی الله لأحَدٍ مِنکُم حُجَّةٌ، مَن کَانِ لله مُطیعا فَهُو لَنا وَلِیٌّ و مَن کان لِلّه عَاصِیاً فَهُو لَنا عَدُوٌّ، و ماتَنالُ وِلایَتُنا بِالعَمَل والوَرَعِ»

ای جابر! آیا کسی که خود را به شیعه ببندد و منتسب کند، همین بس باشد که دوستی ما خاندان را دارد؟ به خدا جز کسی که تقوای خدا را داشته و او را فرمان برد، شیعه ما نباشد. شیعه‌های ما شناخته نمی‌شوند جز به تواضع، خشوع، امانت داری، کثرت یاد خدا، روزه، نماز، نیکی کردن به پدر و مادر، وارسی حال همسایگان نیازمند و مستمند و بدهکار و یتیم، راستگویی، خواندن قرآن و نگه داشتن زیان از مردم جز به ذکر خیر. آن‌ها در هر چیز امین خویشان خود هستند… ای جابر! جز با اطاعت نمی‌توان به خداوند تبارک و تعالی نزدیک شد و ما برات آزادی از دوزخ برای کسی نداریم و احدی را برخدا حجّتی نیست. هر که مطیع خداست، دوست ما است و هر که نافرمانی خدا کند، دشمن ماست. به ولایت ما جز با عمل و ورع نمی‌توان رسید.

[۱۰۱]

مراجع تقلید شیعه

کتاب‌شناسی

  1. اصول کافی
  2. من لا یحضره الفقیه
  3. تهذیب
  4. استبصار
  5. بحارالانوار
  6. فروع کافی
  7. الغدیر
  8. آثار الشیعه الامامیه

امتیاز : نتیجه : 0 امتیاز توسط 0 نفر مجموع امتیاز : 0


تبلیغات

    Rozblog.com رز بلاگ - متفاوت ترين سرويس سایت ساز

ورود کاربران


عضويت سريع

    نام کاربری :
    رمز عبور :
    تکرار رمز :
    ایمیل :
    نام اصلی :
    کد امنیتی : * کد امنیتیبارگزاری مجدد

موضوعات مطالب


درباره ما

    به وب سات اسلام انلاین خوش آمدید.

آمار کلی سایت

    آمار مطالب آمار مطالب
    کل مطالب کل مطالب : 29
    کل نظرات کل نظرات : 1402
    آمار کاربران آمار کاربران
    افراد آنلاین افراد آنلاین : 1
    تعداد اعضا تعداد اعضا : 55


    اطلاعات شما اطلاعات شما
    آِ ی پیآِ ی پی : 54.158.208.189
    مرورگر مرورگر :
    سیستم عامل سیستم عامل :

مطالب تصادفی